Trong bài viết về việc tải và cài đặt phần mềm SMARTPLS 4 phiên bản dùng thử 30 ngày, tác giả đã trình bày chi tiết các bước cài đặt phần mềm. Sau khi hoàn tất quá trình cài đặt, người dùng cần thực hiện thiết lập vùng làm việc cho phần mềm nhằm tạo điều kiện cho việc khởi tạo dự án và tiến hành các phân tích dữ liệu một cách hiệu quả.
1. Thiết lập vùng làm việc (Workspace) cho SMARTPLS 4
Khi phần mềm được cài đặt và khởi động lần đầu, SMARTPLS 4 yêu cầu người dùng khai báo vùng làm việc (workspace). Đây là khu vực lưu trữ toàn bộ các dự án mà người dùng sẽ thực hiện và quản lý trong suốt quá trình nghiên cứu bằng SMARTPLS.
Khác với các phần mềm phân tích dữ liệu như SPSS hay AMOS, trong đó người dùng chỉ cần chỉ định vị trí lưu tệp kết quả tại thời điểm nhấn nút Save, SMARTPLS 4 yêu cầu xác định trước một vùng làm việc cố định để lưu trữ mặc định tất cả các dự án (tệp SMARTPLS). Cách thức này giúp đảm bảo tính nhất quán trong quản lý dữ liệu, đồng thời giảm thiểu rủi ro mất dự án do các sự cố như máy tính đột ngột mất điện hoặc người dùng quên sao lưu dữ liệu.
Để khai báo vùng làm việc trong SMARTPLS 4, sau khi khởi động phần mềm, người dùng nhấp chọn nút Choose workspace.
Sau đó, một cửa sổ sẽ xuất hiện yêu cầu lựa chọn thư mục dùng làm workspace. Trong ví dụ minh họa, thư mục SmartPLS4 Workspace tại đường dẫn D:\Working\SmartPLS4 Workspace được chọn làm vùng làm việc. Người dùng nhấp vào nút Select Folder ở góc dưới bên phải để xác nhận và hoàn tất quá trình khai báo vùng làm việc cho SMARTPLS 4.
2. Tạo dự án và chuẩn bị dữ liệu đầu vào cho SMARTPLS 4
2.1 Tạo dự án mới trên SMARTPLS 4
Trước khi tiến hành nhập dữ liệu vào phần mềm SMARTPLS 4, người nghiên cứu cần khởi tạo một dự án mới. Dự án đóng vai trò là không gian lưu trữ toàn bộ dữ liệu nghiên cứu và sơ đồ mô hình phân tích. Để tạo dự án, người dùng lựa chọn chức năng New project trên giao diện phần mềm.
Sau khi thực hiện thao tác trên, một hộp thoại sẽ xuất hiện yêu cầu nhập tên dự án. Tên dự án được nhập vào ô Name, ví dụ đặt tên là Du an 1, sau đó nhấn nút Create để hoàn tất quá trình tạo dự án.
Dự án vừa được khởi tạo sẽ hiển thị trong khu vực Workspace của SMARTPLS 4. Bên dưới tên dự án, phần mềm cung cấp hai tùy chọn chính gồm Import data file dùng để khai báo và nhập dữ liệu đầu vào, và Create model dùng để xây dựng sơ đồ mô hình nghiên cứu.
2.2 Chuẩn bị dữ liệu đầu vào
Từ phiên bản SMARTPLS 4, phần mềm đã hỗ trợ nhiều định dạng dữ liệu đầu vào khác nhau như .sav của SPSS, .xls và .xlsx của Excel, cũng như .csv và .txt của một số phần mềm thống kê khác. Trong thực tế nghiên cứu, dữ liệu đầu vào thường được sử dụng phổ biến ở định dạng SPSS hoặc Excel.
Không chỉ riêng SMARTPLS mà hầu hết các phần mềm phân tích thống kê đều yêu cầu dữ liệu phải được trình bày theo một cấu trúc chuẩn để có thể nhận diện và xử lý chính xác. Do đó, tập dữ liệu đầu vào cần tuân thủ các quy tắc trình bày cơ bản sau:
-
Hàng đầu tiên của tập dữ liệu phải là danh sách tên biến đã được mã hóa. Tên biến cần ngắn gọn, không chứa dấu cách, không sử dụng ký tự đặc biệt và phải bắt đầu bằng chữ cái.
-
Từ hàng thứ hai trở đi là dữ liệu thu thập được từ các phiếu khảo sát. Mỗi hàng tương ứng với câu trả lời của một đáp viên.
-
Toàn bộ dữ liệu trong tập tin phải được mã hóa dưới dạng số. Không được để bất kỳ nội dung văn bản hay dấu câu nào trong dữ liệu.
– Đối với dữ liệu ở định dạng SPSS, người nghiên cứu cần khai báo tên biến và mã hóa toàn bộ giá trị ở dạng số. Mỗi dòng dữ liệu thể hiện kết quả trả lời của một đáp viên. Tất cả các biến đều phải được chuyển về dạng số, không để dữ liệu ở dạng chữ.
Sau khi hoàn tất việc nhập và kiểm tra dữ liệu, tập tin SPSS được lưu lại với định dạng .sav. Ví dụ, người nghiên cứu có thể lưu tập tin với tên 350 – DLTH 1.sav.
– Đối với dữ liệu ở định dạng Excel, hàng đầu tiên của bảng dữ liệu là tên các biến nghiên cứu, các hàng tiếp theo là kết quả trả lời của từng đáp viên. Tương tự như SPSS, toàn bộ dữ liệu cần được mã hóa bằng số và không chứa dữ liệu văn bản.
Sau khi chuẩn bị xong dữ liệu, tập tin Excel được lưu lại với định dạng .xls, .xlsx hoặc .csv. Ví dụ, tập tin có thể được đặt tên là 350 – DLTH 1.xlsx.
– Trong trường hợp dữ liệu được thu thập thông qua Google Forms, sau khi hoàn tất khảo sát, người nghiên cứu nên tải dữ liệu về ở định dạng Excel với đuôi .xls hoặc .xlsx, hạn chế sử dụng định dạng .csv nhằm tránh các lỗi liên quan đến phông chữ. Sau khi tải về máy tính, dữ liệu cần được mã hóa và chỉnh sửa lại theo cấu trúc trình bày tương tự như tập tin dữ liệu Excel chuẩn để sẵn sàng nhập vào SMARTPLS 4.
3. Nhập dữ liệu đầu vào và xây dựng diagram trên SMARTPLS 4
3.1 Nhập dữ liệu vào SMARTPLS 4
Trong giao diện dự án của phần mềm, người nghiên cứu lựa chọn chức năng Import data file để tiến hành khai báo và nhập bộ dữ liệu đầu vào phục vụ cho phân tích.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Khi hộp thoại xuất hiện, người dùng truy cập đến thư mục lưu trữ tệp dữ liệu đầu vào. Chẳng hạn, trong nghiên cứu này, dữ liệu được lưu dưới dạng tệp SPSS với tên 350 – DLTH 1.sav. Sau khi lựa chọn tệp, nhấp vào nút Open để xác nhận thao tác nhập dữ liệu.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Phần mềm sẽ hiển thị các thông tin tổng quan liên quan đến tệp dữ liệu SPSS, bao gồm Name (tên biến), Missing (giá trị bị khuyết), Scale (thang đo dữ liệu), Min (giá trị nhỏ nhất) và Max (giá trị lớn nhất), nhằm hỗ trợ người nghiên cứu kiểm tra sơ bộ chất lượng dữ liệu.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Sau khi quá trình nhập dữ liệu hoàn tất, cửa sổ thông tin dữ liệu sẽ được hiển thị như minh họa. Trong trường hợp bảng thông tin này không xuất hiện, cần rà soát lại bộ dữ liệu đầu vào để phát hiện và khắc phục các lỗi phát sinh, sau đó thực hiện lại các bước nhập dữ liệu. Người dùng có thể nhấp vào nút Back để quay trở lại cửa sổ trước đó.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Đối với những người chưa quen với thao tác trên SMARTPLS 4, chưa nắm rõ quy trình chuẩn bị dữ liệu, tạo dự án và xây dựng diagram, có thể tham khảo các dịch vụ hỗ trợ chuyên sâu về SMARTPLS nhằm tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng kết quả nghiên cứu.
Sau khi hoàn tất bước nhập dữ liệu, người nghiên cứu tiến hành xây dựng diagram để biểu diễn mô hình nghiên cứu trên phần mềm. Tại giao diện dự án, lựa chọn chức năng Create model.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Khi hộp thoại thiết lập mô hình xuất hiện, tại mục Model type chọn PLS-SEM. Ở mục Model name, người dùng nhập tên cho diagram, có thể đặt trùng với tên tệp dữ liệu, ví dụ 350 – DLTH 1. Sau đó nhấp vào nút Save để lưu và hoàn tất quá trình tạo mô hình.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Hệ thống sẽ tự động chuyển sang giao diện vẽ diagram, nơi người nghiên cứu có thể trực tiếp thao tác xây dựng mô hình.
Khởi tạo vùng làm việc và thiết lập dự án mới trên SMARTPLS 4. Tiến hành vẽ diagram nhằm thể hiện cấu trúc mô hình nghiên cứu trên SMARTPLS. Quy trình chi tiết về cách vẽ diagram, cũng như thao tác xuất và nhập dự án, có thể tham khảo thêm tại tài liệu hướng dẫn vẽ mô hình trên SMARTPLS 4.