Bạn đang làm phân tích dữ liệu SPSS và muốn biết cách thực hiện kiểm định One-Sample T Test để so sánh trung bình của một biến với một giá trị cụ thể? Bài viết này sẽ giải thích mục đích, cách chạy kiểm định và cách đọc kết quả One-Sample T Test trong SPSS một cách dễ hiểu, kèm ví dụ minh họa thực tế. Từ đó bạn sẽ biết cách xác định xem trung bình của mẫu có khác biệt thống kê so với giá trị kỳ vọng hay không – một bước quan trọng trong phân tích số liệu định lượng.
1. Mục đích sử dụng One-Sample T-Test
Kiểm định One-Sample T-Test được sử dụng nhằm đánh giá sự khác biệt giữa giá trị trung bình của một tổng thể mẫu với một giá trị giả định cho trước. Ví dụ, phép kiểm định này có thể dùng để xác định liệu điểm trung bình kỳ thi cuối kỳ của học sinh trong một lớp học có lớn hơn, nhỏ hơn hay bằng 8 điểm; hoặc kiểm tra xem chiều cao trung bình của các thí sinh tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn Vũ có khác biệt so với mức 1,7 mét hay không, và các trường hợp tương tự trong nghiên cứu thống kê.
Kiểm định One-Sample T-Test trong SPSS
Việc tiến hành kiểm định giá trị trung bình không đồng nhất với thao tác so sánh đơn thuần giữa giá trị trung bình và một con số cụ thể. Sự khác biệt này trở nên rõ rệt khi cỡ mẫu nghiên cứu lớn và biến nghiên cứu có nhiều mức giá trị khác nhau. So sánh trung bình với một giá trị cho trước chỉ là sự đối chiếu trực tiếp giữa hai con số, trong khi kiểm định One-Sample T-Test xem xét sự khác biệt dựa trên một khoảng biến thiên của giá trị trung bình. Khoảng biến thiên này phụ thuộc vào độ lệch chuẩn, sai số chuẩn của biến nghiên cứu và mức độ tin cậy được lựa chọn cho phép kiểm định.
2. Kiểm định One-Sample T Test trên SPSS 26
Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu gồm các biến định lượng phản ánh mức độ đánh giá trung bình của người lao động, bao gồm F_LD, F_CV, F_TL, F_DT, F_DK và F_DN. Trong phần phân tích thống kê mô tả trên SPSS, các chỉ tiêu như giá trị trung bình, giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất và độ lệch chuẩn đã được trình bày. Việc đánh giá điểm trung bình của thang đo Likert 5 mức được thực hiện theo hai cách tiếp cận, trong đó cách tiếp cận dựa trên khoảng cách giá trị quy ước mức điểm từ 3.41 trở lên phản ánh mức độ hài lòng của đáp viên đối với yếu tố được xem xét. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tiến hành kiểm định One-Sample T Test đối với sáu biến đại diện với giá trị kiểm định là 3.41 nhằm đánh giá mức độ hài lòng của nhân viên đối với các yếu tố lãnh đạo (F_LD), bản chất công việc (F_CV), tiền lương (F_TL), đào tạo và thăng tiến (F_DT), môi trường làm việc (F_DK) và đồng nghiệp (F_DN).
Trong giao diện phần mềm SPSS, thao tác được thực hiện theo đường dẫn Analyze > Compare Means > One-Sample T Test.
Khi cửa sổ One-Sample T Test xuất hiện, các biến cần kiểm định được đưa vào mục Test Variable(s), cụ thể gồm F_LD, F_DN, F_CV, F_TL, F_DT và F_DK. Giá trị so sánh được nhập vào ô Test Value với giá trị là 3.41. Sau khi hoàn tất thiết lập, người nghiên cứu nhấp chọn OK để phần mềm xuất kết quả phân tích ra cửa sổ output.
Kết quả kiểm định được trình bày thông qua hai bảng chính, bao gồm bảng One-Sample Statistics cung cấp các thông tin mô tả như giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và sai số chuẩn của trung bình, và bảng One-Sample Test thể hiện kết quả kiểm định giả thuyết thống kê.
Việc diễn giải kết quả được thực hiện trước hết dựa trên giá trị sig của kiểm định t trong bảng One-Sample Test.
- Đối với biến F_CV, giá trị sig bằng 0.084, lớn hơn mức ý nghĩa 0.05, do đó chấp nhận giả thuyết H0-3. Kết quả này cho thấy giá trị trung bình của F_CV không khác biệt có ý nghĩa thống kê so với giá trị 3.41, phản ánh rằng người lao động hài lòng với yếu tố bản chất công việc.
- Đối với biến F_DT, giá trị sig bằng 0.000, nhỏ hơn 0.05, dẫn đến việc bác bỏ giả thuyết H0-5. Điều này cho thấy giá trị trung bình của F_DT khác 3.41 một cách có ý nghĩa thống kê. Giá trị Mean Difference của F_DT mang dấu âm, chứng tỏ giá trị trung bình của biến này nhỏ hơn 3.41, qua đó cho thấy người lao động chưa hài lòng với yếu tố đào tạo và thăng tiến.
- Đối với các biến F_LD, F_TL, F_DK và F_DN, giá trị sig đều bằng 0.000 và nhỏ hơn 0.05, do đó các giả thuyết H0-1, H0-2, H0-4 và H0-6 đều bị bác bỏ. Giá trị Mean Difference của các biến này đều mang dấu dương, cho thấy giá trị trung bình lớn hơn 3.41, phản ánh mức độ hài lòng của đáp viên đối với các yếu tố lãnh đạo, tiền lương, môi trường làm việc và đồng nghiệp.
Bảng One-Sample Statistics bổ sung thông tin chi tiết về giá trị trung bình, độ lệch chuẩn và sai số chuẩn của trung bình cho từng biến nghiên cứu, giúp làm rõ hơn mức độ phân tán và độ tin cậy của các ước lượng trung bình.
Tổng hợp kết quả kiểm định cho thấy giá trị trung bình của biến F_DT nhỏ hơn 3.41, phản ánh việc người lao động chưa hài lòng với yếu tố đào tạo và thăng tiến. Giá trị trung bình cụ thể của F_DT đạt 3.1829, nằm trong khoảng thể hiện ý kiến trung lập, cho thấy mặc dù chưa đạt đến mức hài lòng nhưng người lao động cũng không thể hiện sự không hài lòng rõ rệt đối với yếu tố này. Trong khi đó, các biến F_LD, F_DN và F_TL có giá trị trung bình tương đối cao, thuộc khoảng thể hiện ý kiến đồng ý, cho thấy người lao động đang hài lòng với các yếu tố lãnh đạo, đồng nghiệp và tiền lương.